باور دارم که ميتواند، به چندين دليل.

بگذاريد مسئله را اول از ديدگاه دانش علمی بررسی کنيم . بنظر ميآيد که تفاوت اساسی اسلوبی ميان ستاره شناسی

و علم اقتصاد وجود نداشته باشد : هر يک در زمينهً خود در پی تبيين قوانين کلی قابل قبول برای گروهی معين از

پديده ها هستند تا روابط ميان اين پديده ها را تا حد ممکن روشن سازند . اما در حقيقت تفاوتهای اسلوبی وجود

دارند. کشف قوانين عمومی در زمين هً اقتصاد، بخاطراينکه پديده های اقتصادی غالباً تحت تاًثير عوامل بسياری

هستند که ارزيابی جداگانهً آنها دشوار است، مشکل ميشود . علاوه براين، تجربهً انباشت شده در دورهً ( به

اصطلاح) متمدن تاريخ بشری - چنانکه همه ميدانند - تحت تاًثير عللی بوده اند که نميتوان آنا نرا تنها اقتصادی

دانست. برای نمونه، بيشتر قدرتهای بزرگ در تاريخ وجود خود را مديون جهانگشايی بوده اند . در کشور مغلوب،

مردم پيروزاز جهات حقوقی و اقتصادی در موقعيت ممتاز قرار گرفتند . آنان انحصار مالکيت زمين را در دست

گرفتند و روحانيون را از ميان خود برگزيدند . روحانيون نيز، که کنترل آموزش را در دست داشتند، اين تقسيم

آن پس ، ناآگاهانه، در رفتار اجتماعی، آنگونه که لازم بود، هدايت شوند.

سنت تاريخی، به بيانی، به ديروز تعلق دارد . اما، ما درهيچ کجا قادربه گذار از اين مرحلهً يغماگرايانهً پيشرفت

بشری نبوده ايم . مشاهدات و داده های اقتصادی ما ازاين مرحله هستند . قوانين اقتصادی نيز، که از اين داده ها

استنتاج ميشوند، اين فاز يغماگريست و در مراحل بعدی کاربرد نخواهد داشت . و چون ه دف اصلی سوسياليسم

غلبه بر و گذارازاين " فاز يغماگری " درسيرپيشرفت بشری است، علم اقتصاد، در حالت کنونيش، قادر به روشن

ساختن جامعهً سوسياليستی آينده نيست.

دوم، سوسياليسم بسوی آينده ای اجتماعی -اخلاقی نظر دارد . اما علم غايتی را نمي آقريند و درمردم هدفی القا

نميکند؛ علم، حداکثر، میتواند ابزار رسيدن به برخی اهداف را تاًمين کند . اما خود اهداف را انسانهای آرمانخواه

خلق ميکنند - و اگر اين اهداف زنده و پوينده باشند - توسط مردم پذيرفته شده و به پيش برده ميشوند؛ مردمی که،

نيمه آگاهانه، تکامل تدريجی جامعه را محقق می سازند.

نبايد تصور کرد که نخبگان تنها کسانی هستند که در مسايل مربوط به ساختار جامعه حق ابراز عقيده دارند .

است. ويژگی چنين شرايطی است که در آن افراد نسبت به مجموعه ای که بدان تعلق دارند، کوچک يا بزرگ،

احساس بی تفاوتی يا حتی تنفر کنند . برای اينکه منظورخود را روشن کنم، تجربه ای شخصی را برايتان بازگو

ميکنم. اخيراً با دوستی تحصيل کرده و روشنفکردربارهً خطرجنگی ديگر صحبت ميکردم، که بنظر من ميتواند

موجوديت بشريت را جداً به خطر اندازد . نظر من اين بود که تنها سازمانی فرامليتی ميتواند جلوی اين خطر را

بگيرد. اين دوست در واکنش به صحبت من، با خونسردی کامل، گفت : " چرا اينقدر با نابودی نسل بشر مخالفی؟ "

مطمئنم که يک قرن پيش هيچ کس به اين سادگی چنين چيزی را نمي گفت . اين ديدگاه فردی است که در تلاشی

بيهوده ميخواهد آرامش و توازن درونيش را حفظ کند در حاليکه اميدش را از دست داده است . بيان دردناک تنهايی

و انزوايی است که اين روزها بسيار ی از آن رنج ميبرند . دليل چيست؟ راه برونرفت کدام است؟

طرح چنين پرسشهايی آسان است ويافتن پاسخ قانع کننده برايشان دشوار . اما من تلاش ميکنم که، درحد توانم، به

فرمولهای ساده بيان کرد.

انسان موجودی منفرد و درعين حال اجتماعي ست . بعنوان فرد، ميکوشد از وجود خود و نزديکانش حراست کند،

اميال شخصی خود را برآورده سازد، و تواناييهای درونيش را پرورش دهد . بعنوان موجودی اجتماعی، ميکوشد

زندگيشان بکوشد . شخصيت ويژهً هر فرد با اين تمايلات گوناگون و اغلب متضاد شکل ميگيرد و ترکيب خاص

آنهاست که درجهً موفقيت هرفرد را در دستيابی به آرامش درونی و سهم وی دربهبود جامعه را روشن ميسازد .

ممکن است که قدرت نسبی اين دو تمايل، در نطفه، با وراثت معين شود . اما شخصيتی که در نهايت شکل ميگيرد،

سنتهای آن جامعه، و سيستم ارزشی آن جامعه . برای هر فرد، مفهو م تجريدی "جامعه" مجموعهً روابط مستقيم

وغيرمستقيم او با ديگر افراد جامعه و همچنان تمام نسلهای گذشته است . فرد ميتواند به تنهايی بيانديشد، بکوشد،

برای خود کار کند؛ اما برای وجود فيزيکی، فکری، و احساسی خود به جامعه وابسته است . "جامعه" است که

دستاورد ميليونها انسان گذشته و حال ميسر ميشود . ميليونها انسانی که پشت واژهً کوچک "جامعه" پنهانند.

بنابراين، بديهي ست که وابستگی فرد به جامعه واقعيتی طبيعيست که نميتوان آن را از ميان برد - درست مانند

زنبور ها و مورچگان . اما، درحاليکه پروسهً زندگی مورچه يا زنبور تا کوچکترين جزئياتش توسط غريزه های

ارثی و لايتغير معين شده، الگوی اجتماعی و روابط مان انسانها قابل تغييرهستند . حافظه، قدرت خلق چيزی نو،

توانايی سخن گفتن، امکان پيشرفت ور ای نيازهای بيولوژيک را برای انسانها ممکن ساخته اند . چنين پيشرفتی خود

است. ميتوان نتيجه گرفت که انسان با رفتارش ميتواند، بنوعی، بر زندگی خود تاًثير گذارد، و در اين پروسه

انديشهً آگاهانه و خواستن ميتواند نقش آفرين باشد.

انسان بهنگام تولد سازواره ای بيولوژيک را از طريق وراثت بدست مي آورد که ثابت و غيرقابل تغيير است . اين

سازواره شامل تمايلات طبيعی است که ويژهً نوع انسان است . علاوه بر اين، در طول زندگی، انسان س ازواره ای

فرهنگی را نيز از جامعه، از طريق ارتباط با همنوعان خود وديگر تاًثيرات اجتماعی، کسب ميکند . اين سازوارهً

فرهنگی است که با مرور زمان قابل تغيير است و تا اندازهً زيادی واسطهً رابطهً فرد با جامعه است . انسان شناسی

گوناگون و وابسته به الگوهای فرهنگی و ساختارهای حاکم در جامعه است . اينجاست که اميد آنها که برای بهبود

شرايط جامعهً بشری تلاش ميکنند نهفته است : انسانها بخاطر سازوارهً بيولوژيک خود محکوم به نابود کردن

يکديگر و سرنوشتی بيرحم و خودساخته نيستند.

ممکن است دلپذيرتر گردد، بايد از ياد هم نبريم که برخی شرايط معين را نميتوان اصلاح کرد . همانطور که پيشتر

گفته شد، طبيعت زيست شناسانهً انسان، بطور عملی، قابل تغيير نيست . بعلاوه، پيشرفتهای تکنولوژيکی و تغييرات

جمعيتی-زيستی در چند قرن اخير شرايطی بوجود آورده اند که ماندگارخواهند بود . درمناطقی با جمعيت متراکم،

برای توليد نيازهای اساسی، درجهً بالايی از تقسيم کار وساخت ار توليدی متمرکز حياتی است . آنزمان رويايی که

افراد يا مجموعه های کوچک قادربه خودکفايی بودند مدتهاست که بسرآمده . اغراق نخواهد بود اگر ادعا کنيم که

هم اکنون نيز بشريت ساختار جهانی توليد و مصرف را بوجود آورده است.

است را بيان کنم . مشکل رابطهً فرد با جامعه است . فرد بيش از هر زمانی به وابستگی خود به جامعه آگاه شده

است. اما او اين وابستگی را بعنوان توشه ای مثبت، پيوندی ارگانيک، نيرويی محافظ ارزيابی نميکند . بلکه آ نرا

چون تهديدی به آزاديهای طبيعی خود يا حتی موجوديت اقتصاديش میبيند . بعلاوه، موقعيتش در جامعه چنان است

پيوسته کمرنگ و کمرنگ تر میشوند . همهً انسانها، جدا از موقعيتش ان در جامعه، ازاين پروسهً تحليل رفتن

ويژگيهای اجتماعی رنج ميبرند . زندانيان نادانستهً خودخواهی خود، انسانها احساس ناامنی و تنهايی ميکنند و از آن

احساس ساده و پيش پا افتادهً لذت از زندگی محروم گرديده اند . انسان تنها در وقف خود برای جامعه است که به

زندگيش (هر چند کوتاه و پرخطر) معنا ميدهد.

ميباشد. ما شاهد گروهی عظيم از توليدکنندگان هستيم که هر کدام از اعضايش در تلاشی خستگی ناپذيرميکوشد

ديگر اعضای اين مجموعه را از ثمرهً کارشان محروم کند . اينکار نيز نه با زور بلکه بر اساس روشهای کاملاً

قانونی رقابت آزاد صورت ميگيرد . در همين رابطه، بايد خاطرنشان کرد که ابزار توليد - يعنی تمام ظرفيت

توليدی لازم برای بوجود آوردن کالاهای مصرفی و کالاهای زيربنايی - قانوناً ميتوانند در مالکيت خصوصی افراد

باشند. (و غالباً نيز چنين است)

من درادامهً بحث، برای سادگی، تمام آنانی را که سهمی در مالکيت ابزار توليد ندارند "کارگر" ميخوانم - هر چند

که اين تعريف با معنی مرسوم اين واژه همخوانی کامل ندارد . صاحبان ابزار توليد در موقعيتی هستند که ميتوانند

نيروی کار کارگر را خريداری کنند . با بهره گيری از ابزار توليد، کارگر کالاهای تازه ای را توليد ميکند که به

سرمايه دار تعلق ميگيرند . نکتهً کليدی در اين پروسه رابطهً ميان آنچه که کارگرمي آفريند و آنچه که بعنوان

دستمزد دريافت ميکند است؛ هر دو سوی اين رابطه بر اساس ارزش واقعی اندازه گرفته ميشوند . ازآنجا که

قرارداد کار "آزاد" است ، دستمزدی که کارگر دريافت ميکند بر اساس ارزش واقعی کالايی که توليد کرده نيست .

رقابت ميکنند تعيين ميشود . درک اين نکته بسيار مهم است که حتی در تئوری نيز حقوق کارگر را ارزش

محصولی که توليد کرده معين نميکند.

بخشاً بدليل پيشرفت در تکنولوژی و تقسيم ک اراست. تکنولوژی و تشديد در تقسيم کار واحدهای بزرگتراقتصادی را

درعوض واحدهای کوچکتر تشويق ميکند . نتيجهً اين روند يک اليگارشی متشکل از سرمايهً خصوصی است که

قدرت عظيم آن را نمیتوان بطور موًثرحتی توسط ساختارهای دمکراتيک جامعه کنترل و به آن رسيدگی کرد . اين

دهندگان را از قانونگزار جدا میکنند . نتيجه اين است که نمايندگان مردم به اندازهً کافی از منافع گروههای محروم

جامعه پشتيبانی نميکنند . علاوه براين، در شرايط موجود، آشکاراست که سرمايه داران خصوصی بطور مستقيم یا

غيرمستقيم منابع اطلاعات (مطبوعات، راديو، آموزش ) را کنترل ميکنند . پس برای شهروند جوامع کنونی بسيار

مشکل، و بعضاً غ يرممکن است، که به نتايج عينی رسيده و از حقوق سياسی اش هوشمندانه استفاده کند .

بدين ترتيب، دراقتصاد مبتنی بر مالکيت خصوصی سرمايه، وضعيت حاکم بر دو پايهً اساسی استوار است : يکم،

ابزار توليد (سرمايه) در مالکيت خصوصی است و صاحبان آنطور که بخواهند از آن استفاده م يکنند؛ دوم : قرارداد

کار آزاد است . البته، جامعهً سرمايه داری ناب وجود ندارد . بويژه، کارگران، در طی مبارزات سياسی طولانی و

دشوار، توانسته اند که در برخی رشته ها انواع بهتری از " قرارداد آزاد کار " را برای خود بدست آورند . اما، در

کل، اقتصاد امروز تفاوت چشمگيری هم با سرمايه داری ناب ندارد.

در سرمايه داری، توليد برای سود است و نه برای استفاده . تدارکی ديده نشده که تمام آنها که قادر و مايل به

کارهستند بتوانند کار پيدا کنند؛ "ارتش بيکاران " بايد هميشه وجود داشته باشد . کارگردر وحشت دائمی از دست

دادن کارش است . از آنج ا که بيکاری و يا کار کم درآمد زمينهً خوبی برای بازار سودآور نيست، توليد کالاهای

مصرفی محدود است، و نتيجه کمبود و سختی است . پيشرفت در تکنولوژی به جای آنکه از دشواری کار بکاهد،

غالباً به بيکاری می انجامد . انگيزهً سود، همراه با رقابت ميان سرمايه داران، باعث بی ثباتی در انباشت و بهره

وری از سرمايه ميگردد که منتهی به رکودهای شديد ومکررمیشود . نتيجهً رقابت لگام گسيخته اتلاف نيروی کار

و آن فلج شدن هوشياری اجتماعی افراد است که قبلاً ازآن سخن گفتم.

اين فلج شدن را من بزرگترين زيان سرمايه داری ميدانم . و تمام سيستم آمو زشی ما از آن رنج ميبرد . فرهنگ

رقابت خارج از اندازه در دانش آموز تزريق ميشود، و او را برای زندگی آينده اش چنان آماده ميکنند که "داشتن"

را ستايش کند.

اقتصاد سوسياليستی است، همراه با سيستم آموزشی که متمايل به هدفهای اجتماعی باشد . در چنين اقتصادی، ابزار

توليد بدست خود جامعه است و با برنامه ريزی مورد استفاده قرار ميگيرد . اقتصاد با برنامه، که توليد را بر اساس

معيشت را مهيا ميکند . سيستم آموزشی، همراه با رشد تواناييهای درونی هر فرد، ميکوشد که در او احساس

مسئوليت نسبت به همنوعش را جايگزين تجليل از قدرت و موفقيت ( که درجامعهً کنونی شاهدش هستيم ) کند.

با وجود اين، بايد بخاطر داشت که صرف اقتصاد برنامه ريزی شده سوسياليسم نيست . چنين اقتصادی ميتواند با

بردگی هم همراه باشد . دستيابی به سوسياليسم نيازمند حل چندين معضل بسيار دشوارسياسی -اجتماعي ست : با

شفافيت دربارهً اهداف و مشکلات سوسياليسم، در اين عصر گذار، اهميت فراوان دارد . از آنجا که، در شرايط

يک خدمت اجتماعی مهم ميدانم.

( ألبرت اينشتين )

                      ***********************

بهرام رحمانی bamdadpress@telia.com

 بر گرفته از سایت اشتی  http://www.ashti.nu/

محمود احمدی­نژاد، رییس جمهور حکومت اسلامی، در تاریخ 19 ارديبهشت ماه 1385، نامه­ای نسبتا طولانی به جرج بوش، رییس جمهور ایالات متحده ارسال داشته و در آن ضمن انتقاد از سیاست­های آمریکا، نقطه نظرهای خود را مطرح کرده است. رسانه­های بین­المللی درباره این نامه  تفسیرها و تحلیل­ها مختلفی داشتند.

اگر نام احمدی­نژاد را از بالای آن حذف کنید شاید برای خواننده این تصور پیش بیاید که گویا یک معلم «زحمت­کش» با ارسال نامه­ای به جرج بوش، با جنگ و اشغال عراق و شکنجه زندانیان و غیره به سیاست­های دولت ایالات متحد انتفاد کرده است. اما واقعیت این است که اگر جرج بوش، به عنوان رییس جمهور آمریکا در راستای اهداف اقتصادی، سیاسی و نظامی امپریالیستی، لشکرکشی و اشغال کشورها و کشتار و ویرانی و تخریب را امضاء کرده است، احمدی­نژاد نیز به عنوان رییس جمهور حکومت اسلامی، در حد توانایی و بضاعت حکومت­اش، اگر توانایی لشکرشی و اشغال کشور دیگر را ندارد، اما همه نیازهای اقتصادی و تسلیحاتی و لجستیکی فرقه­های جنایت­کار و تروریست اسلامی در جهان و به ویژه در منطقه بحرانی خاورمیانه را تامین می­کند. مهم­تر از آن،................. بقیه در ادامه مطلب